Mechanische  rekenmachines  op  de  basisschool

 

Voor mijn leerlingen en andere geïnteresseerden is hier een overzicht van mijn mechanische rekenmachines: rekenmachines die werken op spierkracht. Voor wie net zo enthousiast wordt als ik werd, zijn er (meest Duits- en Engelstalige) links die de mechanische rekenmachinewereld voor je openen.

 

Het begin

In de zomer van 2009 schreef ik aan de les Rekenwerk voor mijn plusklas groep 7/8. Rekenwerk gaat over hulpmiddelen bij het rekenen die gebruikt werden vóór de komst van de elektronische rekenmachine. In de les zou gerekend worden met bijvoorbeeld de abacus, de rekenpenningen, de gelosia methode, de stokjes van Napier, de stokjes van Genouille-Lucas en de rekenliniaal.

  Gelosia Stokjes van Stokjes van  
Abacus methode Napier Genaille-Lucas Rekenliniaal

Eerder al kocht ik eens voor een euro een Wizard, een ding waarmee je volgens het opschrift kunt rekenen. Internet leerde me dat het een addiator is en hoe je die gebruikt.

Terwijl ik nog aan Rekenwerk schreef, zag ik in een kringloopwinkel een ‘typemachientje’ met acht kolommen toetsen met daarop de cijfers 1-5. Deze optelmachine moést mee naar huis. Het bleek om een Contex A te gaan.

Nieuwsgierig geworden door de Wizard en de Contex A zocht ik op Marktplaats naar andere interessante èn leuke mechanische rekenapparaten voor in de klas. De bescheiden Sterling Dial-A-Matic leek geschikt. Zo begon een onvoorziene en gestage stroom van kleine/lichte maar ook grote/zware mechanische rekenmachines richting de klas. Mechanische rekenmachines die de resultaten afdrukken ontbreken omdat de inkt opdroogt of het papier opraakt. In de les ruimden de rekenpenningen het veld voor rekenhulpen van latere datum.

 

Op school

Alle rekenmachines zijn warm onthaald door de leerlingen. Populair is de stoere Comptometer, maar ook de andere apparaten worden gewaardeerd. Zo is zelfs de Penol Mini Calculator iemands favoriet. De leerlingen vertelden thuis over de rekenmachines, want later hoorde ik van een aantal kinderen dat hun vader, opa of oma ook een oude rekenmachine heeft.

Het is erg leuk om te (laten) zien hoe je met de machines werkt. Optellen is bij alle apparaten makkelijk. Aftrekken is bij een apparaat als de Comptometer helemaal niet zo eenvoudig. Dat vermenigvuldigen herhaald optellen is en delen herhaald aftrekken, wordt fraai gedemonstreerd door de manier waarop je deze bewerkingen op de verschillende machines uitvoert.

De plastic Contex A heb ik tijdens de les opengemaakt en we hebben gekeken wat er tijdens het optellen in de machine gebeurde. Je kon goed zien dat een veertje samentrekt als tien eenheden een tiental worden, of tien honderdtallen een duizendtal of .......

 

Mijn mechanische rekenmachines

De machines werken allemaal. Ze hebben verschillende mechanismen en/of staan met elkaar in verband. Of ze zijn heel mooi, zoals de bakelieten Contex A, de Summira 7 en de Triumphator KA. Mijn verzameling is maar een kleine greep uit het aanbod van mechanische rekenmachines dat er tot de jaren zeventig van de vorige eeuw was en de informatie die ik geef is summier.

Wil je meer weten over mechanische rekenmachines, dan zijn de sites Rechnerlexicon, Rechenmaschinen-illustrated en de site van Christian Hamann heel informatief. Op Youtube staan demonstraties van verschillende mechanische rekenmachines.

Hieronder zie je mijn grote en kleine mechanische rekenmachines, in volgorde van de start van hun productie. Ik ga nog betere foto's maken.

 

Comptometer model H Comptometer model J Contex A plastic Contex A bakeliet Corema portative
1920 1926 1946 1946 1949

 

Brunsviga-13RK Facit NTK Original Odhner 239 Numeria Summira 7
1952 1954 1955 ± 1955 ± 1955

 

Triumphator KA Contex 10 Jaguar K2 Addimat PLUS Rapid Adder
1957 1960 ± 1960 1965 1966

Grote mechanische rekenmachines.
Klik op een rekenmachine voor een grotere foto van en informatie over de machine.

 

Addimult Saldor Record LM Wizard Addiator Duplex Magic-Brain Calculator
1950 1950 1950 ± 1950 1955

 

   
Arithma       Sterling Dial-A-Matic Penol Mini Calculator
1960       1960 1967

Kleine mechanische rekenmachines: zes adiators en twee andere typen..
Klik op een rekenmachine voor een grotere foto van en informatie over de machine.

 

Consul The Educated Monkey en de Wolverine, rekenspeelgoed van blik, horen eigenlijk niet thuis in dit overzicht van serieuze machines. Maar ...... omdat ze zo leuk zijn:

 

       
Consul The Educated Monkey Wolverine Adding Machine
1916 1935

Klik op de rekenaap of Wolverine voor een grotere foto en informatie.

 

Ps

Na (en naast) de mechanische rekenmachines kwamen de elektromechanische rekenmachines, gevolgd door de elektronische rekenmachines. Daarvan heb ik er later een paar gekregen. De machines hebben allemaal een printfunctie. Sommige hebben zelfs nog een goed inktlint.

Hieronder zie je drie elektromechanische rekenmachines en drie vroege elektronische tafelrekenmachines. De elektromechanische machines hebben bewegende delen, de elektronische niet.

 

Olivetti Divisumma 24 Olivetti Summa Quanta 20E Precisa Model 208
1956 1961 1962

Elektromechanische rekenmachines.
Klik op een rekenmachine voor een grotere foto van en informatie over de machine.

 

 

Sharp Compet 622A Casio JR210 Olivetti Logos 49
19.. 19.. 19..

Elektronische rekenmachines.
Klik op een rekenmachine voor een grotere foto van en informatie over de machine.